Her yıl 11 Haziran’da kutlanan Dünya Vaşak Günü, doğanın bu zarif yırtıcılarından biri olan vaşaklara dikkat çekmek için önemli bir fırsat. Sessiz adımları, keskin bakışları ve püsküllü kulaklarıyla vaşaklar, doğada kolayca fark edilemeyen ancak ekosistem için kritik bir role sahip yırtıcılardır.
Dört farklı türü bulunan vaşaklar, Avrasya vaşağı (Lynx lynx), Kanada vaşağı (Lynx canadensis), İber vaşağı (Lynx pardinus) ve Amerikan vaşağı ya da Bobcat (Lynx rufus) olarak sınıflandırılır. Her biri farklı habitatlara uyum sağlasa da, tüm vaşaklar ortak bir özellik taşır; Sessizlik, yalnızlık ve çeviklik.
Vaşakların Yaşam Alanları ve Tehlikeleri
Vaşaklar çoğunlukla ormanlık ve dağlık bölgelerde yaşar. Türkiye, Avrupa vaşağının yaşam alanlarından biridir. Özellikle Karadeniz, Doğu Anadolu ve Toros Dağları gibi sarp araziler, bu yalnız avcıların izlerini taşıyan nadir alanlardandır.
Vaşakların adımları öylesine yumuşaktır ki, kalın kar örtüsünde bile neredeyse hiç iz bırakmazlar. Bu özellikleri sayesinde avlarına fark ettirmeden yaklaşabilirler. Vaşağın kulaklarının ucundaki o dikkat çekici püsküller! Bilim insanları bu yapıların yönsel işitmeyi geliştirdiğini veya çevresel sinyalleri algılamada rol oynadığını düşünüyor ki, 75 metre ötedeki bir fareyi rahatlıkla duyabiliyor. Ancak kesin işlevleri hâlâ doğanın bir sırrı olarak kalmaya devam ediyor.
İber vaşağı, Dünya Doğa ve Doğal Kaynakları Koruma Birliği’ne (IUCN) göre kritik tehlike altındaki türlerden biridir. 2002 yılında sayıları sadece 94 bireye kadar düşmüştü. Ancak koruma çalışmalarıyla birlikte bu sayı 2023 itibarıyla 1.600'ün üzerine çıktı.
Türkiye, Lynx lynx (Avrasya vaşağı) türünün yanı sıra, bu türe ait Lynx lynx dinniki alt türüne de ev sahipliği yapmaktadır. Bu alt tür, özellikle Doğu Anadolu Bölgesi'nde, Kars ve Erzurum illerinde Sarıkamış-Allahuekber Milli Parkı çevresinde tespit edilmiştir. Türkiye'deki vaşak popülasyonunun net sayısı bilinmemekle birlikte, toplumsal bilinç sayesinde sayıları arttığı yönünde düşünülüyor. Ancak kaçak avcılık, yaşam alanlarının tahribi ve yollar nedeniyle parçalanmış ormanlar, yerli vaşakların karşılaştığı temel tehditler arasında.
Ekolojik Rolü
Vaşaklar, doğada avladıkları küçük ve orta boy memeliler (özellikle tavşanlar ve kemirgenler) sayesinde doğal dengeyi sağlar. Onların yokluğu, av popülasyonlarının patlamasına ve habitat dengesizliğine yol açabilir.
Viaport Marina Tuzla, bünyesindeki Aslan Park’ta koruma altında bulunan Avrasya vaşağı (Lynx lynx), türün geleceğini güvence altına almak adına yürütülen ex-situ (doğal alanı ortamda) koruma çalışmalarıyla, türü gelecek nesillere aktarmayı hedefliyoruz. Sizde Aslan Park’ı ziyaret ederek vaşaklar için yaptığımız farkındalık çalışmalarına katılabilirsiniz.
Kaynak
- Çağan Şekercioğlu Emrah Çoban Conservation of a new breeding population of Caucasian lynx(Lynx lynx dinniki) in eastern Turkey DOI 10.3906/zoo-1405-10 May 2015
- nationalgeographic.com/Lynx
