Dünyanın en görkemli yırtıcılarından biri olan kaplanların korunmasına dikkat çekmek amacıyla her yıl 29 Temmuz’da Dünya Kaplan Günü kutlanmaktadır.

Global Change Biology’de yayınlanan yeni bir araştırma, kaplanların altta yatan ekolojik koşullara bağlı olarak orman ekosistemi karbon stoklarının hem göstergesi hem de itici gücü olduğunu ve karbon emisyonlarına karşı korunmaya yardımcı olabileceğini ortaya koyuyor. Bu nedenle kaplanlar, yalnızca korunması gereken ikonik bir tür değil, aynı zamanda Asya ormanlarının ekolojik bütünlüğünü ve sağlığını temsil eden bir kilit tür olarak kabul edilmektedir.

Küresel Bir Toparlanma Süreci
Kaplan popülasyonu, 2010 yılında 3.200 birey gibi rekor düşüş bir sayıya ulaşmasından bu yana dikkat çekici bir şekilde toparlandı. Düşüşün temel nedenleri kaçak avcılık ve yaşam alanı kaybıdır.

Bir Miras Tehlike Altında

Kaplan (Panthera tigris), IUCN Kırmızı Listesi'nde Tehlike Altında (Endangered) kategorisinde yer almaktadır. Bir zamanlar Doğu Türkiye'den Rusya'nın doğusuna ve Güneydoğu Asya adalarına kadar uzanan geniş bir coğrafyada yaşayan kaplanlar, bugün tarihsel dağılım alanlarının yalnızca küçük bir bölümünde varlığını sürdürebilmektedir. Türün karşı karşıya olduğu en büyük tehditler şunlardır:

• Habitat kaybı ve ormansızlaşma,
• Yasa dışı avcılık ve kaplan parçalarının kaçak ticareti,
• Doğal av popülasyonlarının azalması.

Son yıllarda Hindistan, Nepal, Butan ve Rusya gibi bazı ülkelerde yürütülen yoğun koruma çalışmaları sayesinde belirli popülasyonlarda iyileşme gözlense de bu olumlu gelişmeler türün genel geleceğini güvence altına almaya henüz yetmemektedir.

Kaplanların uzun vadede hayatta kalabilmesi için yalnızca bireylerin korunması değil; geniş, birbirine bağlı orman habitatlarının korunması, av türlerinin sürdürülebilir şekilde yönetilmesi ve uluslararası yasa dışı yaban hayatı ticaretiyle etkin mücadele edilmesi kritik önem taşımaktadır.

Çarpıcı Bir Veri: %93'lük Kayıp
Son değerlendirmelere göre dünya genelindeki ergin kaplan sayısı yaklaşık 3.726-5.578 arasında olup, önceki tahminlere kıyasla yaklaşık %43'lük bir artış kaydedilmiştir. Ancak bu olumlu gelişmeye rağmen kaplanlar, tarihsel yaşam alanlarının yalnızca %7-8'inde yaşamlarını sürdürebilmekte; yani doğal yaşam alanlarının %92-93'ünü kaybetmiş durumdadır.

Kaplan Koruma Çalışmalarında Küresel Başarı: Tx2 Girişimi

Vahşi yaşam koruma tarihinin en iddialı adımlarından biri olan Tx2 girişimi*, küresel ölçekte önemli bir başarıya imza atarak ilk 12 yıllık döngüsünü tamamlamıştır.

2010 yılında nesli tükenme tehlikesiyle karşı karşıya olan kaplanların nüfusunu iki katına çıkarma hedefiyle başlatılan program, özellikle Hindistan ve Nepal gibi ülkelerin olağanüstü çabaları sayesinde dünya genelindeki vahşi kaplan sayısının yaklaşık 3.200’den 5.500’ün üzerine çıkmasına katkı sağlamıştır. Güneydoğu Asya’daki bazı bölgelerde yaşanan kayıplara rağmen elde edilen bu küresel kazanım, koruma biyolojisi açısından büyük bir umut ışığı olmuştur.

Gelecek İçin Yeni Hedef: GTRP 2.0

Bu önemli başarının ardından, kazanımları korumak ve kaplanların geçmiş yaşam alanlarını yeniden canlandırmak amacıyla GTRP 2.0 (2023-2034) adıyla yeni bir küresel eylem programı başlatılmıştır. Yeni dönemdeki stratejik adımlar şunlardır:

• Yalnızca kaplan sayılarını artırmak değil, mevcut popülasyonları uzun vadeli güvence altına almak,
• Yapay zekâ destekli koruma teknolojileriyle kaçak avcılıkla daha etkin mücadele etmek,
• Kaplanları eski yaşam alanlarına güvenli şekilde yeniden kazandırmak.

*Tx2, “İki Kat Kaplan” anlamına gelir ve vahşi kaplan sayısını iki katına çıkarma hedefini ifade eder.

Viaport Marina Kaplanları Korumak İçin Neler Yapıyor?

Türkiye'de Bengal ve Sibirya kaplanlarını aynı tesiste görebileceğiniz nadir yerlerden biri olma özelliğiyle Aslan Park, ziyaretçilerine benzersiz bir deneyim sunmaktadır.

Günümüzde doğada yaklaşık 450-500 Sibirya kaplanı kalmışken, hayvanat bahçelerinde yaşamını devam ettiren Sibirya kaplanı sayısı 1.500 dolayındadır. Bu kapsamda, modern hayvanat bahçeleri ve koruma merkezleri türlerin korunması ve üremesinde çok önemli bir katkı sağlamaktadır.

Aslan Park, türlerin korunmasına yönelik farkındalık çalışmalarının yanı sıra, hayvanların sağlıklı şekilde yaşamlarını sürdürmeleri ve genetik çeşitliliğin korunmasına katkı sağlamayı amaçlayan uygulamalar yürütmektedir. Tesisimiz yalnızca ziyaret edilen bir yaşam alanı değil, aynı zamanda kaplan popülasyonunun sürdürülebilirliğini destekleyen ve genetik çeşitliliğin devamına katkı sağlamayı hedefleyen bir gen koruma merkezi olarak da faaliyet göstermektedir. Bu çalışmalar, gelecek nesillerin bu görkemli türü tanımaya devam edebilmesi açısından büyük önem taşımaktadır.

Siz de farkındalık programlarına dahil olmak ve Dünya Kaplan Günü'ne özel eğitim ve etkinliklerimize katılmak isterseniz, sizleri Aslan Park’a bekliyoruz.

Kaynakça

1. Roberts, N. J., Harihar, A., Zhou, X., She, W., & Jiang, G. (2025). Global tiger density linked with forest carbon stock, top-down and bottom-up. Global Change Biology DOI: 10.1111/gcb.70191
2. International Union for Conservation of Nature. (2022). Panthera tigris. In The IUCN Red List of Threatened Species.
3. Global Tiger Forum, & Global Tiger Initiative Council. (2023). Global Tiger Recovery Program 2.0 (2023-2034). Global Tiger Forum.